Hamamın İsmi: Şengül Hamamı

Tarihi Dönemi: 15. yüzyılın 2. yarısında inşa edilip 19. yüzyılda tadilat ve 2009 yılında ise restorasyon geçirmiştir. Halen kullanılmaktadır.

Bulunduğu çevre: İstiklal (Yahudi) (Anafartalar ) mahallesi

Şehir: Ankara

Ülke: Türkiye

Örnek çalışma başkanı: Prof. Dr. Emine N. Caner-Saltık


Hamamının bulunduğu tarihi çevre:

İstiklal (Yahudi) mahallesi, Ulus’ta eski Ankara’nın ortasında ve kalenin güney batı eteklerinde yer almaktadır. İstiklal mahallesi (Anafartalar Mh) Osmanlı döneminde Yahudi bölgesi olarak tanınmasına rağmen Yahudilerin buraya ne zaman yerleştikleri tam olarak bilinmemektedir. Yahudilerin Ankara’ya ilk gelişleri Milat’tan önce birinci yüzyılda olmuştur. Bu tarihten itibaren Ankara’daki Yahudi topluluğunun seyahatnamelerde adları geçmekle beraber Ankara’nın neresinde oturdukları belirtilmemiştir. 19. yüzyılda Yahudiler Ankara nüfusunun küçük bir bölümünü oluşturmakta idi. İstiklal mahallesinde Yahudiler Müslümanlarla birlikte yaşamaktaydı. Bu durum mahalledeki cami, hamam ve mescitlerin varlığından anlaşılmaktadır. 1915-1917 yılları arasındaki büyük yangınlarda İstiklal mahallesinin kuzey bölümü yanmıştır. Ankara Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti olunca şehrin bu bölgesinde de yoğun şekilde yeni yapıların inşası başladı. Yeni Ankara’yı eski Ankara’nın yanına inşa etme politikası eski Ankara’nın korunmasına yardım etmiş olsa da, bu dönemde kontrol edilemeyen yapılaşma izinleri yüzünden birçok tarihi ev yıkıma uğradı. 1980 yılında İstiklal Mahallesi’ni de içine alan geniş bir alan devlet tarafından tarihi sit alanı olarak ilan edildi. Bu tarihi alan, ülkeyi etkilemekte olan sosyal ve ekonomik çalkantıları yaşamaktadır ve değişim tehdidi altındadır. Bu bölgede birçok tarihi yapı çeşidi yer almaktadır. Bu yapılar dini yapılar, kamu ve eğitim yapıları, hizmet yapıları, ticari yapılar ve konutlar şeklinde sınıflandırılabilir.


Mimari Özellikler:

Şengül Hamamı kadın ve erkekler için ayrı kısımları olan bir çifte hamamdır. 15.yüzyılın 2. yarısında Anadolu beylerbeyi İshak paşa tarafından yaptırılmıştır. Hamam 19. yüzyılda tadilat ve 2009 yılında ise restore edilmiştir. Eski tuğla kubbeler ve bacalar, yeni taş kaplama duvarların üstünde görülmektedir. Soyunma odalarının üstünde sivri ahşap çatılı ışıklıklar yer almaktadır. Kadınlar kısmının girişi barok karakteristikleri taşıyan sivri bir çatı ile örtülmüştür ve beşik tonozlu bir koridora açılmaktadır. Erkekler kısmının girişi ana sokak üzerinden doğrudan, ortasında bir havuz olan soyunma odasına açılmaktadır. Kadınlar kısmının girişi yan sokaktadır. Her iki kısmın kapı girişi de kemerlidir ve gösterişli çiçek motifli birer kilit taşı vardır. Ilıklığı erkekler kısmından daha büyüktür ve kubbeli bir çatı ile örtülmüştür. Hamamın batı kısmında iki tuvalet vardır. Ilıklıktan sıcaklık kısmına bir geçiş bulunmaktadır. Sıcaklık kadınlar kısmında bir büyük kubbe ve onu çevreleyen iki tane kubbeli eyvan ile kapanırken, erkekler kısmında da bir büyük kubbe ve onu çevreleyen üç kubbeli eyvanla kapanmıştır. Bunlara ek olarak köşelerde üçer tane kubbeli halvet odası bulunmaktadır. Kubbelerin ortasında sekiz tane ışık deliği görülmektedir. Hamamın doğu cephesinde iki su deposu vardır. Osmanlı hamamlarının erkekler kısmı her zaman daha süslüdür. Bu süslemelerin en güzel örneklerinden biri de Şengül Hamamı erkekler kısmı sıcaklık kubbesindedir. Şengül hamamı, 16. yüzyıl Osmanlı hamam mimarisinin özelliklerini göstermektedir.

2009 yılında Ankara Vakıflar Bölge Müdürlüğünün gözetim ve denetiminde özel bir şirket olan Aslanlar Hamam İşletme Limited Şirketi tarafından restore edilerek tekrar hizmete açılmıştır. Avrupa Birliğince Tarihi Miras Kapsamında Türkiyede örnek Hamam seçilmiştir.


Yapının İşlevi:

Yapı, kadınlar ve erkekler için ayrı kısımları olan bir çifte hamam olarak kullanılmaktadır.


Mülkiyeti:

Şengül Hamamı’nın sahibi Vakıflar Genel Müdürlüğü’dür. Özel bir şirket tarafından işletilmektedir.


Seçme Kriteri:

Şengül Hamamı Ankara’da halen kullanılmakta olan iki tarihi hamamdan biridir. Tarihi Ankara dokusu içinde yer almaktadır.


Name of hammam: Şengül Hamamı

Historic period: Built in 15th century, restored in 19th century, still in use. Name of neighbourhood: İstiklal (Yahudi) (Anafartalar) mahallesi

Name of city: Ankara

Name of country: Turkey

Name of case study leader: Prof. Dr. Emine N. Caner-Saltık


The type of neighbourhood and urban location :

İstiklal (Yahudi) mahallesi, the historic district surrounding Şengül Hamamı, is located in Ulus, at the centre of old Ankara, in an area adjoining the south-west part of the citadel. Although İstiklal mahallesi(Anafartalar Mh.) was known as Jewish district in the Ottoman period, it is not certain when the Jewish people were settled in this area. The first arrivals of Jews in Ankara dated back to 1st century BC. From that time onwards, the Jewish populationof Ankara was always mentioned in travellers’ books but with no indication of the places where they have lived. In 19th century, the Jews were a small fraction of the population in Ankara. In İstiklal mahallesi, there were Muslims, as well as Jews, as evidenced by the presence of Muslim buildings such as mosques, hammams, mescits (small mosques), etc. The big fires in 1915-1917 destroyed the north side of the İstiklal mahallesi.

When Ankara was declared as the capital city of Turkish Republic, intense construction works were started. The policy was to build a new city near to the old one. Although that policy has, in part, helped to conserve the old city, quite a number of old houses in the old city were destroyed because of non-controlled construction permissions. In 1980, a large region, including İstiklal mahallesi was registered as a historic site by the state. Today, İstiklal mahallesi is inhabited with low income families who pay rather cheap rents. The buildings are mostly in residental use. The historic district is being threatened by the social and economic movements within the city as well as across the country. Several historic building types exist in the area. They can be classified according to their usage as religious, public/educational, service, commercial and residential buildings.


The Specific arc Hitectural Features:

Şengül Hamamı is a twin hammam with separate parts for men and women. The changing rooms of the hammam were renewed in the 19th and 20th centuries. The old brick domes and chimneys can be observed above the renewed stone wall facings. The changing rooms in both men’s and women’s hammam sections have high timber ceilings with lanterns allowing for natural light and ventilation. The entrance to the women’s part of the hammam has a pointed roof with baroque characteristics and opens to a barrel vaulted corridor. The entrance to men’s part opens directly to the changing room in the middle of which there is a pool. The tepidarium (tepidity, ılıklık) of women’s part is larger than that of the men’s part and has a domed roof. Two toilets are in the west part of the hammam. From the tepidarium, there is passage to the caldarium which is covered with a big dome surrounded by two domed iwans in women’s part and three domed iwans in men’s part. In addition, there are three domed caldarium rooms at the corners of the main caldarium. At the centre of the domes, there are eight light holes. There are two water reservoirs at the eastern façade of the hammam. Although the outer walls and changing rooms are completely renewed, the rest of the Şengül Hamamı exhibits the characteristics of 16th century Ottoman hammam architecture.


Operation of the building:

Şengül Hamamı is twin hammam with separate parts for men and women.


Ownership:

Şengül Hamamı is under the auspices of General Directorate of Pious Foundations (Vakıflar Genel Müdürlüğü) and managed by a private


Organisation:

Selection Criteria Şengül Hamamı is one of the two historic hammams which are still in use in Ankara and it is located in the historic center of the city.